جغرافیای گردشگری نیشابور

جغرافیای گردشگری نیشابور

ابر شهر یا  اپرشهر ؛ نام باستانی نیشابور ( نیو شاپور به معنی شاهپور پهلوان) و نام قدیم خراسان فعلی و نام قدیم ناحیه‌ای که نیشابور کنونی در آن قرار دارد .  

جغرافیدانان و پژوهشگران تمدن های باستان معتقدند که مکان های ویژه با برخورداری از موقعیت های ممتاز جغرافیایی ، ارتباطی طبیعی و انسانی همواره در سیر تاریخ و بازآفرینی فرهنگ ها و حکومت ها نقش اساسی داشته اند ،پس بیراهه نیست که پژوهشگران تاریخ ،شهر های مهم خراسان بزرگ و بویژه نیشابور را عامل شکل گیری و تکوین شخصیت و تمدن ایرانی–اسلامی دانسته اند.

موقعیت جغرافیایی و طبیعی نیشابور :

شهرستان نيشابور يكي از شهرستان هاي بخش مركزي استان خراسان رضوي است كه بين 58 درجه و 19 دقيقه تا 59 درجه و 30 دقيقه طول جغرافيايي و 35 درجه و 40 دقيقه تا 36 درجه و 39 دقيقه عرض جغرافيايي در حاشيه شرقي كوير مركزي ايران واقع شده است . بخش اعظم اين شهرستان در دشت نسبتاً وسيعي قرار گرفته كه از شمال ( بوسيله ارتفاعات بينالود ) به شهرستان هاي چناران و قوچان ، از شرق به شهرستان مشهد ، از جنوب توسط ارتفاعات کوه سرخ ، سیاه کوه و تپه ماهور های نیزه بند ، به شهرستان هاي تربت حيدريه و كاشمر و از غرب توسط ارتفاعات طاغون و جغتای به شهرستان سبزوار محدود است .

 شهر نيشابور نيز در 120 كيلومتري غرب مشهد و 780 كيلومتري شرق تهران واقع است.  وسعت شهرستان نيشابور بالغ بر 6761 كيلومتر مربع بوده كه معادل 3/5 درصد وسعت استان مي باشد که حدود 4100 کیلومتر مربع آن دشت و مابقی را ارتفاعات تشکیل می دهد. ارتفاعات بینالود در شمال و ادامه آن بلندیهای ، لیلا جوق و  یال پلنگ در شرق ، امتداد سلسله جبال البرز در استان خراسان است . ارتفاع این کوه ها در شمال دشت نیشابور به 3200 تا 3400 متر بالاتر از سطح دریا می رسد.

جغرافیای شهری :

شهر امروزین نیشابور با جمعیتی بالغ بر 280000 نفر در 120 کیلومتری غرب مشهد و 780 کیلومتری شرق تهران ، با ارتفاع متوسط 1240 متر در15 کیلومتری جنوب ارتفاعات بینالود واقع می باشد .

با توجه به وجود مرتفع ترین رشته کوه های شرق کشور در شمال و شرق این شهر ، نیشابور یکی از مهمترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و باغی در استان خراسان است و نیز در بخش صنعت تولید کننده مرغوبترین فیروزه جهان ،سومین قطب تولید فولاد کشور ، بزرگترین نیروگاه سیکل ترکیبی شرق کشور ، بزرگترین مجتمع نساجی استان ، صنایع مکمل ایران خودرو ، تولید لوازم خانگی ، صنایع مهم تولید لوازم الکتریکی ، صنایع غذایی و سنایع دستی که بافت بزرگترین فرش دستبافت دنیا به ابعاد 6000 متر مربع تنها بخشی از توانمندی این شهرستان در بخش صنعت می باشد.

جاذبه ها وآثار تاریخی ،فرهنگی و گردشگری نیشابور:

آنچه از نیشابور باستانی بر جای مانده منطقه ای است در حاشیه جنوب شرقی شهر فعلی نیشابور به وسعت حدود 6 کیلومتر مربع که از شمال به اتوبان کمر بندی نیشابور- مشهد ، از جنوب به روستای جوری و شاه آباد و از غرب به روستای ابراهیمی محدود می گردد.

* محوطه شادیاخ در حدود 5 کیلومتری جنوب شرقی شهر فعلی و در مجاورت آرامگاه عطار نیشابوری واقع می باشد. شادیاخ از دو واژه «شادی» و «آخ» تشکیل شده که به استناد برخی از فرهنگ ها به معنی شادی آفرین است.توسعه شهر مذکور همراه با ساخت کاخ های   باشکوه و ورستاهای آباد در منطقه سبب شد تا برخی از اقوام نام شادیاخ یا شادکاخ را به عنوان وجه تسمیه نیشابور یاد کنند.

این شهر در اثر هجوم و غارت اقوام غز ، مغول و حکومت حاکمان سلسله های مختلف بر نیشابور دچار حادثه گردیده و در نهایت درپی زلزله سال 669 قمری برای همیشه قابلیت زیستگاهی خود را از دست داد.

* آرامگاه امامزاده محمد محروق از نوادگان امام سجاد (ع) در قسمت جنوبی باغ خیام در 4 کیلومتری جنوب شرقی شهر واقع است که بنای آن به زمان سلجوقیان نسبت داده شده.

* آرامگاه حکیم عمر خیام نیشابوری : آرامگاه امروزین خیام به سبک معماری سلجوقی و به شیوه آثار دوران زندگی خیام با کاربرد فنون معماری جدید توسط مهندس هوشنگ سیحون طراحی و در تاریخ 12 فروردین سال 1343 به طور رسمی گشایش یافت.

* آرامگاه شیخ عطّار نیشابوری : نخستین بنای آرامگاه عطّار توسط یحیی بن صاعد ساخته شد و در عصر تیموری رو به ویرانی نهاد تا اینکه امیر نظام الدین (ندیم و مشاور سلطان حسین بایقرا، آخرین امیر تیموری) در سال 891 قمری عمارتی دلگشا بر آرامگاه عطّار بنا کرد،این عمارت نیز در اواخر قاجاریه رو به ویرانی نهاد امام در سال 1327 قمری از طرف شاه سلطان حسین میرزا نیرالدوله حاکم وقت خراسان  مجدداً تعمیر و محوطه ویژه ای در اطراف آن احداث کرد که محل آن در 5 کیلومتری جنوب شرقی شهر نیشابور قرار دارد .

* آرامگاه استاد کمال الملک : محمد غفاری ، معروف به کمال الملک ،از مفاخر هنر نقاشی ایران در دوره معاطر است که بنای آرامگاه وی در جوار آرامگاه عطّار نیشابوری واقع است .

* آرامگاه فضل بن شاذان : ابو محمد،فضل بن شاذان بن خلیل ازدی ، از متکلمین طراز اول شیعه در اواسط قرن سوم هجری بود که در نیشابور به تحصیل پرداخت و برای تکمیل آن به عراق و حجاز سفر نمود .آرامگاه امروزی فضل در6 کیلومتری جنوب شرقی شهر و در جوار تربت پاک شهیدان و آرامگاه ابدی نیشابوریان واقع شده .

* آرامگاه ابوعثمان مغربی : ابوعثمان سعید بن سلام مغربی از مشایخ صوفیه و متوفی به سال 373 قمری در نیشابور است که در زمان حیاتش به مکتب جنید وابسته بوده و با عناوین شیخ حرم ، طاووس الحرم و جنید ثانی شهرت داشته و آرامگاه وی در4کیلومتری جنوب شرقی شهر در حاشی غربی بلوار منتهی به آرامگاه خیام واقع شده است .

* مسجد جامع و تاریخی نیشابور : این بنا به همت پهلوان علی کرخی فرزند بایزید به سال 899 قمری و مقارن با حکمرانی سلطان حسین بایقرا احداث شده و امروزه در حاشیه جنوبی خیابان امام خمینی و در بافت مرکزی شهر واقع شده است .

* بازار سرپوشیده و تاریخی نیشابور : این بازار در بافت مرکزی شهر ، نزدیک به چهارراه انقلاب واقع شده و قدمت آن به دوره صفوی می رسد . بازار سرپوشیده نیشابور یکی از منحصر به فرد ترین بازار های تاریخی خراسان بزرگ است که تا حدود اوایل قرن حاضر ، حدود 300 تا 400 متر طول داشت که ورودی اصلی آن از خیابان امام خمینی است .

*کاروانسرای شاه عباسی نیشابور : با توجه به اهمیت سیاسی و اقتصادی نیشابور در نواحی شرقی ایران و استقرار در مسیر جاده ابریشم ، کاروانسراهایی از دوران هخامنشی و ساسانی در این منطقه ساخته شده اند که به دلیل حوادث ویرانگر نشان کمی از آنها باقی مانده . بنای این اثر را به دوره شاه عباس صفوی نسبت داده اند که دارای یک حیاط مرکزی و 24 حجره در پیرامون آن است که با توجه به قرار گرفتن در بافت شهری (میدان خیام) و به دلیل مرمت و رسیدگی پابرجا باقیمانده است .

*بناهای تاریخی آجری مهرآباد (شادمهر) : در فاصله حدود 4 کیلومتری جنوب شهر نیشابور،درحاشیه شرقی جاده کاشمر ، در کنار گورستانی محقر دو بنای آجری تاریخی واقع شده که از شاهکار های معماری ایران زمین است و قدمت آن به دوره ایلخانی در قرن هشتم هجری می رسد .

* آرامگاه بانو شطیطه : بانو شطیطه ، یکی از زنان فاضل نیشابوری و مورد عنایت خاص امام موسی کاظم (ع) در قرن دوم هجری بوده که اکنون بنای آرامگاهش در میدانی به نام همین بانو ، در انتهای خیابان امام خمینی در غرب نیشابور واقع شده است.

*مجموعه تاریخی،مذهبی قدمگاه رضوی : این مجموعه در 24 کیلومتری شرق نیشابور در مسیر ارتباطی به شهر مشهد مقدس واقع شده است ، حمراء ، سرخک ، علی باب و اسپریس از نام های قدیمی این مکان است که به امر شاه سلیمان صفوی به سال 1091 ق ساخته شد.

* مسجد و دهکده چوبین نیشابور ، مجموعه اختر شناسی و افلاک نمای خیام ، موزه پارک حیات وحش ، اردوگاه بین المللی شهید رجایی (باغرود) ، آموزشگاه خلبانی گلایدر نیشابور ، پناهگاه حیات وحش حیدری از دیگر اماکن تفریحی وگردشگری این شهر می باشند.

طبیعت و جاذبه های طبیعی نیشابور

ارتفاعات بینالود و مناظر طبیعی آن : در محدوده جغرافیایی نیشابور امتداد رشته کوه بینالود در شمال و شرق و نیز بخشی از ارتفاعات کوه سرخ ، جغتای و … در جنوب آن با مساحتی بالغ بر 4100 مربع سبب شده اند تا قابلیت های کم نظیر طبیعی در این شهرستان فراهم شده و همواره جهت سیاحت ، کوهنوردی ،سنگ نوردی ، و اکوتوریسم مورد توجه باشند.

منطقه ییلاقی دیزباد با ارتفاع متوسط 1970 متر بالاتر از سطح دریا ، مرتفع ترین نقطه سکونتی نیشابور با قابلیت گردشگری است که در فاصله 45 کیلومتری شرق نیشابور و 10 کیلومتری از جاده ارتباطی شهر مشهد مقدس واقع شده است .

منطقه گردشگری دروّد نیشابور که در فاصله 30 کیلومتری از شهر نیشابور قرار دارد . وجود حمامی از دوره صفویه و درخت چناری با قدمتی حدود 300 تا 400 سال نشان از سابقه طولانی سکونت در این منطقه زیبا و همچنین سرسبزی،رودخانه پرآب،آبشار ، سدی کوچک بر روی رودخانه و نیز ایجاد سایت پرواز با کایت از مزیت های گردشگری درود است .

منطقه گردشگری شهر خروین در 20 کیلومتری شرق نیشابور به فاصله 2 کیلومتری از مسیر جاده ارتباطی به شهر مقدس مشهد واقع شده است.معماری مساکن خروین بسیار سبیه به معماری شهر ماسوله بوده و وجود امکان ارتباط کوهستانی با منطقه ییلاقی زشک در مشهد در آن سوی ارتفاعات بینالود و وجود برخی اماکن تاریخی نظیر کاروانسرا ، برج و باروی ویران و نیز آثار آتشگاه ، قلعه و تعدادی سنگ قبر تاریخی و بنای چهارطاقی و مقدس حکایت از تاریخ کهن و سابقه سکونت در این شهر را دارد و از دیگر مناطق دیدنی اطراف این شهر     می توان  منطقه گردشگری بوژان، قار ادهم و منطقه گردشگری بار نیشابور اشاره کرد.

سوغات نیشابور :

از قدیمی ترین سوغات نیشابور سنگ فیروزه می باشد که این شهر را در داخل و خارج از ایران به شهر فیروزه معروف کرده ، معادن فیروزه نیشابور نیز در 55 کیلومتری شمال شرقی شهر در دامنه های غربی ارتفاعات بینالود واقع شده است.

از دیگر سوغات نیشابور ریواس است که نامی برای گونه های مختلف گیاهان جنس Rheum بوده و منشاء آن آسیای شرقی است که به وجود آن در 3000 سال قبل از میلاد مسیح در کتب گیاهی چینی اشاره شده و به صورت وحشی در مناطق کوهستانی و سرد نیمکره شمالی نظیر فلات تبت ، ارتفاعات البرز ، ارتفاعات اروپا و … می روید و از خواص دارویی آن  می توان به خاصیت ضد ویروسی ، خاصیت ضد انگلی ، تاثیر آن در کاهش میزان کلسترول و فشار خون اشاره کرد.

« مطالب فوق خلاصه ای از کتاب جغرافیای گردشگری نیشابور ، به نوشته دکتر علی طاهری »

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *